YERKÖY İLÇESİNİN GENEL OLARAK TANITIMI

1-TARİHİ VE COĞRAFİ DURUMU

Yerköy İlçesinin tarihi, Hititler zamanına kadar uzanır. 1925 yılında köy olarak kurulan Yerköy, 1930 yılında demiryolunun geçmesiyle kısa sürede hızlı bir şekilde değişmiş ve 1935’de bucak (nahiye), 25.08.1945 tarihinde ise ilçe olmuştur.

Yerköy, Yozgat ilinin batısında yer almakta olup, il merkezine uzaklığı 40 km.dir. Doğusunda il merkezi, Batısında Kırşehir’e bağlı Çiçekdağı ilçesi, Güneyinde Şefaatli ilçesi, Kuzeyinde ise Çorum’a bağlı Sungurlu ilçesi bulunmaktadır. Yüzölçümü 1245 Km2 olup, rakımı (Deniz seviyesinden yüksekliği) ise, 774 metredir.

Tek akarsuyumuz olan Delice Irmağı, adeta ilçemize hayat vermektedir. İlçe Bozok Yaylası, Batısında Çiçek Dağları, Kuzeyinde Aygar Dağları yer alır.

<P

Bölgede tam bir kara iklimi hakimdir. Kışları soğuk ve yağışlı, yazları ise sıcak ve kurak geçer.

2-NÜFUS DURUMU:

1997 Genel Nüfus tespiti sonuçlarına göre, 27.403’ü ilçe merkezinde 16.806’sı ise köy ve kasabalarda olmak üzere, ilçemizin toplam nüfusu 44.209’dur.

Sayımı Dönemi	Köylerin Nüfusu	Şehir Nüfusu	Toplam Nüfus
1980	24.401	21.026	45.427
1985	23.194	26.062	49.256
1990	22.515	26.248	48.763
1997	16.806	27.403	44.209

Yukarıda verilen 1980, 1985, 1990 ve 1997 genel nüfus sayımı sonuçları kıyaslandığında, kırsal kesimde nüfusun giderek azaldığını, buna mukabil şehir nüfusunun ise, az da olsa arttığını görmekteyiz. Buda köyden kente bir göç olgusunun başladığı anlamına gelir.

İlçe merkezindeki nüfus, mahalleler itibariyle aşağıya çıkartılmıştır.

Mahalle Adı	Toplam Nüfusu
Ali Vehbi Pandır Mahallesi	1.508
Ayanoğlu Mahallesi	5.201
Bağlarbaşı Mahallesi	1.187
Erzurum Mahallesi	1.594
Gençoğlu Mahallesi	506
Gültepe Mahallesi	2.926
Hüyük Mahallesi	1.803
Karacaşar Mahallesi	1.542
Selçuk Mahallesi	1.215
Şentepe Mahallesi	737
Yeni Mahalle	4.695
100.Yıl Mahallesi	2.073
Kale Mahallesi	1.746
60 Evler Mahallesi	670
TOPLAM	27.403

Yerköy, Kırşehir’in Çiçekdağı ilçesi ve Köseli Kasabasıyla adeta kucaklaşmış vaziyettedir. Bu nedenle 1997 Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre, Yerköy’ün kayıtlara yansıyan merkez nüfusu, 27.403 ise’de, şu andaki fiili nüfusu, 50.000 civarındadır.

3-İDARİ YAPISI :

İlçemize bağlı 58 köy ve iki kasaba (belediyelik) bulunmaktadır. İlçe merkezi ise, 14 mahalleden müteşekkildir. Bütün köy ve kasabaların kadastro çalışmaları tamamlanmış durumdadır.

4-SOSYAL DURUMU :

İlçe merkezindeki konutların takriben % 40’ı yapı tekniğine ve sağlık koşullarına uygun olmayıp, kerpiç ve briketten yapılmıştır. Genellikle tek katlı olarak inşa edilen bu yapılar, çarpık kentleşmenin ve köyden şehre hızlı göçün olduğunun doğal bir sonucudur. (Kale, Şentepe, Gültepe, Erzurum, Bağlarbaşı ve Karaşar Mahalleleri ) Ancak bazı mahallelerde ise, yapı tekniğine ve imar planına uygun, son derece mimari estetiğe sahip binalar da mevcuttur. (100.Yıl mahallesi, Yeni Mahallesi, 60 Evler mahallesi, Ayanoğlu Mahallesi, Hüyük Mahallesi, Selçuk Mahallesi, Gençoğlu Mahallesi, Ali Vehbi Pandır Mahallesi) Halkın büyük bir kısmının dar gelirli olması ve köyden kente göçün her geçen gün daha da artması, kooperatifleşme sürecine hız kazandırmıştır. Halen ilçemizde faaliyette bulunan 40 civarında konut yapı kooperatifi olduğu tespit edilmiştir.

Ailede güç ve otorite babaya aittir. Diğer bir ifadeyle baba erkil aile tipi daha uygundur. Kadın genelde ikinci plandadır. İlçemizin boş vakitlerin değerlendirileceği ve hoş zaman geçirileceği sosyal tesislere sahip olmayışı,halkın akşamın erken saatlerinden itibaren sokaktan çekilerek televizyonlarının başına geçmesine neden olmaktadır. Kahvehaneler dışında sosyal yaşam, belli bir saatten sonra hareketliliğini kaybetmektedir. Televizyon adeta evde ve kahvehanelerde, Yerköy halkının vazgeçilmez bilgi edinme ve eğlenme vasıtasıdır. İlçemizde bir adet sinema mevcut ise de gösterimde değildir.

Uyuz Hamamı adıyla maruf olan sıcak su, doğal kaynaklarımızın başında gelmektedir. İlçe merkezinde 3,5 Km. uzaklıktaki Mülkiyeti Hazineye ait Güven (Uyuz) Hamamı’nın sıcaklığı 46 derecedir. Telefon ve elektriği mevcut ise de, henüz yolu stabilizedir. Ayrıca Güven Kaplıcasının hemen alt tarafında ilçemiz halkından Ahmet KOYUNBAŞOĞLU tarafından yaptırılan ve işletilen sıcaklık derecesi 37 olan, 26x12,5 ebatlı 2.10 metre derinliğe sahip 2 havuzu ve 63 soyunma kabini bulunan 2.bir kaplıcamız mevcuttur.

Bugüne kadar, yılın muayyen günlerinde ilçemizde panayır veya fuar kurulmamıştır.

İlçemizde, 15 gün arayla “ Yerköy’ün Sesi “ adlı bir mahalli gazete çıkarılmaktadır. Diğer taraftan ilçemizdeki okulların ve halkın kitap ve kırtasiye ihtiyacını karşılayan 11’in üzerinde işyeri (Kitapçı-Kırtasiyeci) mevcuttur. 1990 yılında hizmete açılan Halk Kütüphanesi 6266 adet kitabıyla ilçemizin kültürel kalkınmasına katkıda bulunmaktadır.

İlçemizde bütün televizyon kanalları (TRT 1,2,3,4, STAR, ATV, SHOW, KANAL 6, KANAL D, KANAL 7, TGRT, SAMANYOLU ) normal bir şekilde izlenmektedir. Ayrıca şu anda yayın yapan 2 adet mahalli radyo bulunmaktadır.

5-EĞİTİM VE ÖĞRETİM DURUMU :

Eğitim ve öğretimle ilgili istatistiki bilgiler, bir tablo halinde aşağıya çıkarılmıştır. Tetkikinden de anlaşılacağı üzere, ilçemizde 62’sİ İlköğretim Okulu, 5’i lise ve dengi okul (iki lisenin bünyesinde ayrıca 2 ortaokul var) 2’i de özel öğretim ve yaygın eğitim kurumu 12’si de kapalı bulunan İlköğretim okulları olmak üzere, toplam 81 okul mevcut olup, bu okullarda görev alan öğretmen sayısı 549 eğitim ve öğretim yapan öğrenci sayısı ise 10.742’dir.

O K U L L A R	OKUL SAYISI	ÖĞRENCİ SAYISI			DERSLİK SAYISI	LOJMAN SAYISI
		KIZ	ERKEK	TOPLAM
GENEL LİSE	1	413	725	1138	16	0
MESLEK LİSELER	7	272	661	933	44	4
İLKÖĞRETİM OKULLARI (ŞEHİR)	13	3241	3369	6610	171	0
İLKÖĞRETİM OKULLARI (KÖY)	49	1021	1040	2061	137	58
T O P L A M	70	4947	5795	10742	368	62

2000-2001 öğretim yılında ilçemiz merkezi ve bağlı köylerinde Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğünce makine nakışı, kumaş boyama, anne çocuk eğitimi, kalorifer ateşçiliği ve II.Kademe okuma yazma olmak üzere muhtelif dallarda 9 adet kurs açılmış olup, bu kurslara iştirak eden öğrenci sayısı 158’dir.

KN	Kursun Adı	Kurs Yeri	Kurs Öğ.	Kad. Usta Öğ.	Uc.Us Öğr.	E	K	T	Kursun Baş. Ve Bitiş Tarihi
1	Anne Çocuk Eğt. (0-2 Yaş)	Sarıyaprak Ky.	-	-	1	-	11	11	20/11/2000- 15/06/2001
2	Anne Çocuk Eğt. (2-4 Yaş)	Sarıyaprak Ky.	-	-	1	-	16	16	20/11/2000-15/06/2001
3	Makine Nakışı	Mer.Bina	-	-	1	-	15	15	20/11/2000-01/06/2001
4	Kumaş Boyama	Mer.Bina	-	1	-	-	10	10	20/11/2000-02/03/2001
5	Makine Nakışı	Mer.Bina	-	-	1	-	15	15	20/11/2000-01/06/2001
6	Makine Nakışı	60 Evler Mah.	-	-	1	-	18	18	20/11/2000-01/06/2001
7	Makine Nakışı	Saray Beldesi	-	-	1	-	17	17	20/11/2000-31/05/2001
8	Kalorifer Ateşçiliği	Merkez Bina	-	-	1	42	-	42	03/01/2000-12/01/2001
9	II.Kademe Okuma-Yazma	Merkez Bina	1	-	-	13	1	14	18/01/2001-31/05/2001
TOPLAM			1	1	7	55	103	103

6-EKONOMİK DURUM :

İlçemiz, doğudan başlayıp batıya doğru uzanan 60 Km. mesafeye sahip Delice Irmağı ve bu ırmağa çeşitli yerlerden karışan dere yatakları ile bir ova kentidir. Delice Irmağı ve bu ırmağa karışan dere yatakları kenarlarında, yaklaşık olarak sulanabilir 85.000 Dekar tarım arazisi mevcuttur. Bu sulu tarım arazisinde daha çok hububat, şeker pancarı, kuru soğan, ay çiçeği, kuru fasulye ve çeşitli sebzeler ekilmektedir. Kısacası, ilçemizin ekonomik yaşantısı, tabi yapısına uygun bir gelişme göstermiştir.

İlçemizde genel olarak entansif dediğimiz tarımda mekanizasyona ağırlık veren bir çiftçilik yapılmaktadır. İlçemizin arazi varlığı toplam nüfusa oranlandığında, kişi başına ortalama 20 dekar kültür arazisi düşmektedir. İlçemizde arazi dağılımı şöyledir.

İlçenin Yüzölçümü	145.508 Hektar
Kültüre elverişli arazi miktar	117.000 Hektar
Kültür dışı arazi miktarı	3.552 Hektar

Bu arazinin dağılımı ise şöyledir:

Hububat alanı	61.040 Hektar
Sanayi bitkisi alanı	2.852 Hektar
Yem Bitkisi alanı	1.100 Hektar
Sebze alanı	3.811 Hektar
Diğer tarla alanları	45 Hektar
Meyvelik alanı	341 Hektar
Ormanlık alanı	6.832 Hektar
Küçük ağaçlık saha	450 Hektar
Çayır mera alanı	35.424 Hektar
Nadas alanı	25.221 Hektar
Yemlik Baklagiller	5.100 Hektar
Bağ alanı	190 Hektar

İlçemizde üretimi yapılan tarla ürünlerinin ekiliş, verim ve üretim miktarları aşağıda belirtilmiştir.

Ekimi Yapılan Ürünün Adı	Ekim Miktarı(Hektar)	Ortalama Verim (Ton)
Buğday	40.000	140.000
Arpa	18.000	72.000
Nohut	1.100	1.100
Kavun - Karpuz	3.250	32.500
Şeker Pancarı	953	47.650
Ayçiçeği	1100	1.250
Sebzeler	500

Özellikle İlçe merkezi ile Delice Köyünde yaygın olan sebzecilik, ilçe ekonomisinde hatırı sayılır bir yere sahiptir. Başta biber, domates, taze fasulye, salatalık, ıspanak, lahana, marul, turp, patates, pırasa, soğan(yeşil) olmak üzere yaklaşık 312 Hektarlık bir alanda sebze üretimi yapılmaktadır.

İlçemizde meyvecilik ve bağcılık arzu edilen bir seviyede değildir. Bunda en önemli faktör, ilkbaharda gece donlarının olumsuz etkisi ile pazarlamanın yeterince yapılamamasıdır.

Bağcılıkta yapılan demostrasyonlarda yüksek bağcılık teşvik edilmiş ve ilçemize uyum sağlayan üzüm çeşitleri getirilmiştir.

İş ve çalışma hayatı açısından bakıldığında, ilçe nüfusunun %70’inin tarımla uğraştığı görülür. Diğer bir ifadeyle halkın temel geçim kaynağı tarımdır. Geriye kalan nüfus ise, ticaret ve küçük el sanatları içerisinde 1’i Çimento, 2’si Yem, 1’i Kraft Torba, 2’si Tuğla, 1’i Konfeksiyon, 4’ü Un, 1’i Biriket ve 1’i ise Ayçiçeği Yağ Fabrikası olmak üzere toplam 13 fabrika bulunmaktadır. Ancak Tuğla fabrikasından 1’i şu anda kapalıdır. Bu fabrikalarda çalışan işçilerin büyük bir kısmı daimi ise de, geçici olarak çalışan işçi sayısı da hayli kabarıktır. Tüm yurdumuzda olduğu gibi işsizlik, ilçemizin de temel problemlerinden biri olmaya devam etmektedir.

İlçemizde halen 5 Banka şubesi faaliyet halindedir. (Ziraat Bankası, Halk Bankası, Emlak Bankası, Vakıflar Bankası, İş Bankası) muhtelif isimlerle çeşitli kooperatifler kurulmuştur. Halen faaliyette olduğu belirlenen 40’ı Konut Yapı Kooperatifi, 4’ü Tarım Kredi Kooperatifi, Esnaf Kefalet Kooperatifi olmak üzere toplam, 53 Kooperatif mevcuttur.

1997 yılı sonu itibariyle ilçemizdeki hayvan mevcudu 732.772’dir.

Cinsi	Adedi
Sığır	10.260
Keçi	6.150
Koyun	56.000
Manda	32
Eşek	290
At	40
Kanatlı (Tavuk, Kaz, Ördek)	50.000
Kanatlı Broyler (yıllık)	610.000
TOPLAM	732.772

Tarım alet ve makinası olarak ilçemizde, 9 adet selektör, 1780 adet traktör, 1314 traktör pulluğu, 4 adet hayvan pulluğu,1136 adet kültivatör,803 adet ot tırmığı, 300 adet Biçerdöver, 712 ibre dağıtıcısı, 360 adet hol der, 1369 adet tarım arabası, 896 adet mibzer, 1136 adet kültivatör, 9 adet yem kırma makinası ve 8 adet pancar sökme makinası var olduğu tespit edilmiştir.

7-ULAŞIM, HABERLEŞME VE ALTYAPI DURUMU

İlçemiz Doğudan Batıya hem karayolu hem de demiryolu ile Kırıkkale ve Ankara’ya, keza karayolu ile Kırşehir ve Çorum illerine irtibatlıdır.

Yozgat-Kırşehir karayolu Yerköy üzerinden geçmekte ve adeta ilçeyi ikiye bölmektedir. E-88 karayolu ise ilçemiz açısından çevre yolu niteliğindedir.

İlçemiz Ankara’ya 185 Km., Kayseri havaalanına 172 Km., Esenboğa havaalanına 195 Km., Yozgat’a ise 40 Km. mesafededir. En yakın Deniz Limanı Samsun Limanı olup, ilçemize uzaklığı 335 Km.dir.

Kayadibi, Sarıyaprak, Akpınar, Aşağıelmahacılı, Kahya ve Süleymanlı grup yolları asfalt ise de büyük bir kısmı (%80)’i stabilize kaplamadır.

Yol Durumu :

İmar planında öngörülen yolların toplam uzunluğu 220.500 m. olup, bunun yaklaşık 15 Km.si 1986-1993 yılları arasında yapılmış sacı kaplama düşük kalitede asfalt, 26 km.’ si 1992-1997 yılları arasında yapılmış beton ve doğal taş parke kaplama, 2 km.’ si 1992 yılında yapılmış beton kaplama, 66 km.’ si çeşitli zamanlarda yapılmış stabilize kaplama, 4 km.’ si 1994-1995 yılları arasında yapılmış beton asfalt ve geriye kalan 43 km.’ si de ham yol ve açılmamış yol niteliğindedir.

Mevcut ve imar planında öngörülen yolların büyük bir kısmının genişliği 7-12 metre civarındadır. İstisnalar dışında en dar yol 7 metre, en geniş yol 50 metredir. Yine mevcut ve imar planında öngörülen yolların %90’ının kamulaştırma sorunu çözümlenmiş durumdadır. İmar yollarının %20’si iyi vasıftadır. Geriye kalan %80’lik kısmının kaplaması ise bütçe imkanları nispetinde 1998 yılında büyük bir kısmı asfaltlanmıştır.

Yağmur Suyu :

Kanalizasyon şebekesinden ayrı planlanan ilçe merkezi yağmur suyu şebekesi Belediyemizin kendi imkanları ile projelendirilerek 1986 yılında inşaata başlanılmış ve 1988 yılında tamamlanmıştır. 0200-01200’lük beton büzlerden oluşan bu şebekenin uzunluğu yaklaşık 12 Km.’dir.

Kanalizasyon :

1974 yılında ilk ihalesi İller Bankası Genel Müdürlüğü’nce yapılan kanalizasyon şebeke ve kolektör 1.kademe inşaatı, 1978 yılında tamamlanmıştır. Meskun alanların %60’ını kapsayan bu şebekeye ilave olarak Belediyemizce 1990 yılında 11.kademe ilave şebeke inşaatına başlanılarak nüfusun %90’ının bu hizmetten faydalanması sağlanmıştır.

0200-0600’lük beton büzlerden yapılan şebekenin toplam uzunluğu 70 Km. civarındadır. İmar planı bulunan bütün alanların şebeke inşa planları hazır olup, 1993 yılı yatırım programında bulunan şebeke kolektör ve arıtma tesisi inşaatının İller Bankası Genel Müdürlüğü’nce 1997 yılı içerisinde ihale edilmesi planlanmış ise de kamulaştırma işlemleri tamamlanmadığından 1999 yılına kalmış olup, ihalesi helan devam etmektedir.

Buna ek olarak İller Bankası 9.Bölge Müdürlüğü’nce Kırşehir-Ankara yol güzergahında bulunan demir yolu üst geçit köprüsünün ve bakstipi köprüler ile dolguların altında kalan kanalizasyon şebekesinin arızalarının giderilmesi amacıyla hazırlanan proje kapsamında 0400’lük kanalizasyon şebeke tadilat hattının inşaatına kasım 1996 ayında başlanılmış olup, toplam uzunluğu 700 metre olan bu şebeke tamamlanmıştır.

İçme suyu :

Yerköy İlçesinin içme suyu ihtiyacı merkezin Kuzey Doğusunda bulunan Killik Özü deresi alüvyonlarında bulunan DSİ, Belediye ve İller Bankası tarafından açılan derin kuyulardan karşılanmakta idi. Kuyularda verimin düşmesi nedeniyle yine Belediye ve iller Bankası tarafından Eski Yerköy Köyü sınırları içerisinde 1995 yılında açılan ve belediye imkanları ile işletmeye sokulan tesislerden karşılanmaktadır.

İlçemize su temin eden 2.kaynaktan elde edilen su miktarı, 115 lt/sn mertebesinde olup, 2025 yılında ilçemizin 270 lt/sn su ihtiyacı olacağı öngörülmektedir. Bu nedenle, Belediyemizce kaynak arayışı sürdürülmektedir. İçme suyu şebekesinde 080’lik 50 KM. PVC boru. 0100’lük 90 Km. PVC boru, diğer ana borular ise 0125’likten 0400’lüğe kadar yaklaşık toplam 20 Km. AÇB boru ile içme suyu dağıtımı yapılmaktadır.

1978 yılı içerisinde inşaatına başlanılan içme suyu şebekesinin yetersiz kalması nedeniyle 1993 yılı içerisinde İller bankası Genel Müdürlüğü’nce ihale edilen ikinci kademe ve yenileme içme suyu şebeke inşaatı 1998 yılı içerisinde tamamlanmıştır